De Julbok & de Julgris

De magie en de oorsprong van twee Zweedse kersticonen

De Julbok — de kerstbok

De Julbok (Christmas Goat) is één van de oudste Zweedse kerstsymbolen. Veel ouder dan de kerstman zelfs. Het verhaal gaat helemaal terug naar de Noorse mythologie.

Waar komt de Julbock vandaan?

In de mythologie reed Thor, de dondergod, in een wagen die werd getrokken door twee geiten: Tanngnjóst en Tanngrisnir. Deze geiten stonden symbool voor kracht, vruchtbaarheid en bescherming. Toen het christendom later naar Scandinavië kwam, bleef het geit-symbool hangen als een soort winter-bewaker.

Hoe werd de Julbock een kersttraditie?

Vanaf de 17e eeuw werd de Julbock onderdeel van Zweedse winterrituelen: De geit ging van deur tot deur, een beetje zoals “zingen voor snoep”, maar dan eerder om boze geesten weg te jagen. In de 19e eeuw veranderde de Julbok in een cadeau-brenger. (Vóór de moderne kerstman kwam, was híj degene die de pakjes bracht!) Later werd de geit decoratie: een bundel stro, samengebonden met rood lint.

Waarom zie je nu houten Julbockar?

In Noord-Zweden zie je vaak houten versies: handgesneden, simpel of juist sierlijk.

Dit komt door de sterke houtsnijders-traditie in Norrland — vooral in Västerbotten, Lapland en Dalarna.

De houten Julbock werd populair omdat hij langer meegaat dan stro, beter bij het interieur past (Scandi vibes!) en nog steeds als beschermfiguur wordt gezien voor het huis.

De Julgris — het ronde kerstvarkentje

En dan die schattige bolle Julgris, die je vaker ziet dan mensen denken.

Oorsprong in de Zweedse boerencultuur

De julgris komt uit een tijd waarin de julse slacht (kerstslacht) het middelpunt was van de winter. In december werd op boerderijen traditioneel een varken geslacht. Het varken zorgde voor bijna al het feesteten van de kerstweek: ham, worst, bloedpannenkoeken, leverpastei, spek voor het hele nieuwe jaar.

Omdat het varken zo belangrijk was voor overvloed en winteroverleving, werd het een symbool voor welvaart, geluk en ‘volheid’.

Hoe werd de Julgris decoratie?

Rond 1900 ontstond het idee om een decoratief varkentje te maken — meestal van: marsepein, keramiek, hout (vooral in Västerbotten en Norrland)

Het ronde model is typisch Zweeds.

Een vrolijk, dik varkentje dat staat voor “laten we de winter door komen met genoeg in huis.”

Wat de Julbock en Julgris gemeen hebben

Ze staan beide voor bescherming, overvloed en geluk. Ze komen uit oude wintertradities die al bestonden vóór kerst zoals wij die nu kennen. Ze zijn diep verbonden met de boeren- en boscultuur van Zweden. En eerlijk: ze zijn gewoon súper Zweeds en gezellig.